Architectuur / stedenbouw
Martin Wider BiB GmbH, Schluchsee-Fischbach
Opdrachtgever
Maria en Jürgen Grieshaber
Datum oplevering
2021
Onderscheidingen
Bauwerk Schwarzwald e.V. Architectuurroute 2022
Geschiedenis
De Wildenhof in Lenzkirch-Raitenbuch werd in 1728 gebouwd in de voor de hoogten van het Zwarte Woud typische paal-en-balkconstructie en heeft nog veel van zijn oorspronkelijke bouwstructuur. Vermeldenswaard zijn het volledig bewaard gebleven dakgebinte met een dakoppervlak van 1.100 vierkante meter en een van de laatst overgebleven rookkeukens in het Zwarte Woud. Het gebouw van 6.800 m3 maakte oorspronkelijk deel uit van een gesloten landgoed met uitgebreid grondbezit.
Het levensonderhoud was gebaseerd op landbouw in de vorm van veeteelt en akkerbouw, terwijl bosbouw in de 18e eeuw slechts een ondergeschikte rol speelde door een gebrek aan ontwikkeling.
In 1860 bestond het gesloten landgoed niet meer en was het meeste land verkocht. Tot de jaren 1980 werd de Wildenhof op deeltijdbasis geëxploiteerd en uiteindelijk verpacht als een biodynamische boerderij voor eigen marketing. Met de verandering van eigenaar in 1990 begon een 30-jarige renovatieperiode.
Verbouwing en renovatie
Met de steun van architect Prof. Dr. Ulrich Schnitzer en in samenwerking met de monumentenzorg Baden-Württemberg werd een renovatieconcept ontwikkeld. Dit hield in dat het gebouw zijn oorspronkelijke archaïsche, rustieke ontwerp en uitstraling terugkreeg, rekening houdend met de materiële, structurele en functionele context. Het toekomstige gebruik moest een duurzame economische basis vormen in overeenstemming met de omvang van het gebouw.
In 1990 verkeerde het gebouw in een extreem slechte structurele staat, gekenmerkt door ernstige vervormingen, verslechterende dorpels, structurele ingrepen en de vervallen bergwand als gevolg van de druk van de helling. De mogelijke gebruiksmogelijkheden waren aanzienlijk beperkt vanwege de ernstige vervorming en de hoge beschermingsstatus. Afgezien van latere installaties was de rookkeuken echter grotendeels in zeer goede staat.
De axiale structuur van het economische gedeelte werd nog steeds klassiek gekenmerkt door de zonering haaks op de nok en lopend over de hele breedte van het huis. De assen van het woongedeelte en de boerderij zijn vandaag de dag nog steeds duidelijk herkenbaar en de binnenstructuur is nog steeds te zien aan de buitengevel.
De eerste renovatiefase duurde tot een nieuwe verandering van eigenaar in 2020, toen het gebouw werd opgesplitst in commercieel gebruik (60%) en residentieel gebruik (40%). Tot op de dag van vandaag strekt het commerciële gebruik zich uit tot de werkplaats op het zuiden, de gangenkamers die zijn omgebouwd tot kantoren en de bovenste schuur (opslag).
De uitdaging voor alle restauratiewerkzaamheden aan de Wildenhof is het aanpakken van de extreme vervormingen van het gebouw, d.w.z. het stabiliseren van de hellende positie van het bouwwerk aan de dalzijde en het zorgvuldig herstellen van de functionele geschiktheid voor gebruik. Vanaf de gronddrempel tot aan de nok heeft het gebouw een helling van 1,30 meter. Er werden extra stabilisatiemaatregelen uitgevoerd met de installatie van extra stutten en een statische schijf boven het plafond van de bovenverdieping in het zitgedeelte.
De binnenmuren van stuken en planken hebben een hoge mate van oorspronkelijke substantie. Deze konden in hun oorspronkelijke staat worden hersteld met gedeeltelijke toevoegingen en in combinatie met het gedeeltelijk bewaarde plafond van de zitkamer. De historische rookkeuken werd bruikbaar gemaakt voor permanente bewoning en het verouderde houtblokverwarmingssysteem werd vervangen door een efficiënt houtpelletverwarmingssysteem.
In alle restauratiefasen was de kennis van timmertechnieken van fundamenteel belang en werd deze met moderne middelen gerealiseerd. Constructieve ambachtelijke oplossingen werden ontwikkeld vanuit de bestaande situatie en ter plaatse (stap voor stap) gerealiseerd. Het gebruik van ecologische bouw- en isolatiematerialen loopt als een rode draad door alle fasen van de renovatie. Al in 1992 werd een brandbeveiligingsconcept opgesteld door het ingenieursbureau Prof. Dr. Ulrich Schnitzer. Het uitgewerkte en goedgekeurde brandbeveiligingsconcept is vandaag de dag nog steeds een kwaliteitskenmerk van de Wildenhof en wordt voortdurend geactualiseerd. Met de geïmplementeerde maatregelen voldoet de Wildenhof aan de KFW-standaard Efficiëntiehuis Monument en daarmee aan de eisen van de Duitse bouw-energiewet.
Conclusie
Aan het begin van de jaren 1950 werd de Wildenhof op initiatief van de huisonderzoeker Prof. Hermann Schilli, oprichter van het openluchtmuseum "Vogtsbauernhof", geclassificeerd als "bijzonder waardevol object - boerderij in het Zwarte Woud met bijzondere beschermingswaarde". De boerderij wordt gekenmerkt door haar charisma en haar verschijning aan het bovenste einde van de vallei, wat karakteristiek is voor het gebied. Hierdoor is het niet alleen een herkenningspunt, maar ook een oriëntatiepunt van de Raitenbuch vallei.
Het herstellen van de traditionele structuur en de algemene architectonische uitstraling van het gebouw enerzijds en het archaïsche uiterlijk, dat eeuwenlang kenmerkend was voor de huizen op de heuvel in het Zwarte Woud anderzijds, was het fundamentele doel in verband met de hedendaagse bruikbaarheid en werd nagestreefd bij alle restauratiemaatregelen.
